Lęk jest naturalną reakcją człowieka. Pojawia się wtedy, gdy doświadczamy zagrożenia, niepewności lub sytuacji, którą trudno przewidzieć. O zaburzeniach lękowych mówimy dopiero wtedy, gdy lęk staje się nadmierny, utrzymuje się przez dłuższy czas i zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie, relacje, pracę lub odpoczynek.
Zaburzenia lękowe u dorosłych należą do problemów, z którymi pacjenci często zgłaszają się do psychologa lub psychoterapeuty. Mogą przyjmować różne formy, od przewlekłego zamartwiania się, przez napady silnego lęku, aż po unikanie określonych sytuacji lub miejsc.
Zaburzenia lękowe – co to jest i skąd się bierze nadmierny lęk?
Zaburzenia lękowe to grupa trudności, w których lęk, napięcie i poczucie zagrożenia są nieproporcjonalne do rzeczywistej sytuacji lub pojawiają się nawet wtedy, gdy obiektywne zagrożenie nie występuje.
Przyczyny zaburzeń lękowych rzadko są pojedyncze – na ich rozwój może wpływać wiele czynników. Znaczenie mogą mieć między innymi doświadczenia życiowe, przewlekły stres, sposób reagowania na trudne sytuacje, indywidualna podatność oraz utrwalone sposoby interpretowania wydarzeń.
To, skąd się biorą zaburzenia lękowe, nie zawsze da się sprowadzić do jednej przyczyny. Często zaburzenia lękowe rozwijają się stopniowo, a osoba zaczyna coraz bardziej ograniczać swoje życie, aby uniknąć sytuacji wywołujących napięcie.
Jak rozpoznać objawy zaburzeń lękowych? Sygnały psychiczne i somatyczne
Objawy zaburzeń lękowych mogą być bardzo różnorodne. Nie dotyczą wyłącznie sfery psychicznej, lęk może wywoływać również wyraźne reakcje fizyczne.
Do częstych objawów psychicznych zaburzeń lękowych należą:
- nadmierne i trudne do zatrzymania zamartwianie się,
- poczucie napięcia i niepokoju,
- przewidywanie negatywnych wydarzeń,
- trudności z koncentracją,
- rozdrażnienie,
- poczucie utraty kontroli,
- trudności z odpoczynkiem i wyciszeniem się,
- unikanie sytuacji wywołujących lęk.
Objawy somatyczne zaburzeń lękowych mogą natomiast obejmować między innymi przyspieszone bicie serca, napięcie mięśniowe, drżenie, pocenie się, duszność, zawroty głowy, uczucie ścisku w klatce piersiowej czy dolegliwości ze strony układu pokarmowego.
Warto pamiętać, że objawy fizyczne mogą być bardzo intensywne. W przypadku nowych lub niepokojących objawów somatycznych warto również skonsultować je z lekarzem.
Rodzaje zaburzeń lękowych i klasyfikacja ICD-10 – od lęku uogólnionego po fobie
Rodzaje zaburzeń lękowych różnią się między sobą charakterem lęku, jego nasileniem oraz sytuacjami, w których się pojawia.
Uporządkowanie tych różnic ułatwia klasyfikacja ICD-10 – międzynarodowa klasyfikacja chorób stosowana w polskim systemie ochrony zdrowia. Zaburzenia lękowe w ICD-10 należą do grupy zaburzeń nerwicowych, związanych ze stresem i pod postacią somatyczną, oznaczonej kodami F40–F48. Konkretne rozpoznanie i kod przypisuje specjalista – sama znajomość klasyfikacji nie zastępuje diagnozy.
Jedną z form są zaburzenia lękowe uogólnione (F41.1), w których dominujące znaczenie ma przewlekłe zamartwianie się różnymi obszarami życia. Lęk może dotyczyć zdrowia, pracy, finansów, relacji czy przyszłości.
Inną postacią są zaburzenia lękowe z napadami lęku (F41.0), którym mogą towarzyszyć nagłe, intensywne epizody silnego lęku oraz objawy fizyczne.
Występują również zaburzenia lękowe w postaci fobii (F40), w których lęk wiąże się z określonym obiektem, sytuacją lub okolicznością. W konsekwencji osoba może zacząć unikać sytuacji, które kojarzą jej się z zagrożeniem.
Kiedy zgłosić się na terapię? Sygnały, że warto umówić wizytę u psychologa
Nie każdy lęk oznacza zaburzenie lękowe wymagające leczenia. Wiele osób zastanawia się więc, kiedy iść do psychologa i czy ich trudności są wystarczająco poważne. Warto rozważyć konsultację ze specjalistą, kiedy lęk zaczyna znacząco wpływać na codzienne życie.
Sygnałem może być sytuacja, w której:
- coraz częściej unikasz określonych miejsc lub sytuacji,
- trudno Ci przestać się martwić,
- lęk utrudnia pracę, naukę lub odpoczynek,
- napięcie wpływa na relacje z bliskimi,
- pojawiają się nawracające napady silnego lęku,
- objawy utrzymują się przez dłuższy czas,
- podporządkowujesz swoje życie próbom uniknięcia lęku.
Jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z powyższych sygnałów, warto umówić konsultację. Diagnoza zaburzeń lękowych stawiana jest na podstawie rozmowy oraz oceny objawów, ich nasilenia i czasu trwania.
U dzieci i nastolatków lęk może objawiać się inaczej. Temu tematowi poświęciliśmy osobny artykuł: zaburzenia lękowe u dzieci.
Czy zaburzenia lękowe są uleczalne? Psychoterapia i leczenie farmakologiczne
Wiele osób zastanawia się, czy zaburzenia lękowe są uleczalne. Odpowiedź zależy między innymi od rodzaju problemu, jego nasilenia, czasu trwania oraz indywidualnej sytuacji osoby doświadczającej lęku.
Jedną z podstawowych form pomocy jest psychoterapia zaburzeń lękowych. Jej celem może być lepsze rozumienie mechanizmów lęku, rozpoznawanie utrwalonych sposobów reagowania oraz stopniowe rozwijanie bardziej pomocnych sposobów radzenia sobie. W pracy z lękiem stosowana jest między innymi terapia poznawczo-behawioralna, której skuteczność w zaburzeniach lękowych jest dobrze udokumentowana.
W niektórych przypadkach stosowane jest również leczenie farmakologiczne. Decyzję o tym, czy włączyć leki na zaburzenia lękowe, podejmuje lekarz, najczęściej psychiatra, po ocenie stanu pacjenta.
Jeśli zastanawiasz się, jak wyjść z zaburzeń lękowych, pierwszym krokiem może być konsultacja ze specjalistą. Nie zawsze konieczne jest od razu podejmowanie długoterminowej terapii – rozmowa z psychologiem może pomóc lepiej zrozumieć źródło trudności i określić, jaka forma wsparcia będzie najbardziej odpowiednia. Taką formą może być na przykład psychoterapia indywidualna dorosłych.
Zaburzenia lękowe – najczęściej zadawane pytania
Czy zaburzenia lękowe to choroba psychiczna?
Zaburzenia lękowe są zaburzeniami psychicznymi, które mogą w znacznym stopniu wpływać na funkcjonowanie człowieka. Nie oznacza to jednak, że osoba doświadczająca lęku jest „słaba” lub nie potrafi sobie radzić. Lęk jest złożonym doświadczeniem, na które wpływa wiele czynników.
Jak długo trwa leczenie zaburzeń lękowych?
Nie ma jednej odpowiedzi. Czas trwania leczenia zależy między innymi od rodzaju i nasilenia objawów, czasu ich trwania oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.
Jak pomóc osobie z zaburzeniami lękowymi?
Ważne jest przede wszystkim traktowanie jej doświadczeń poważnie, bez bagatelizowania lęku. Pomocne może być zachęcenie do konsultacji ze specjalistą oraz wspieranie osoby w szukaniu profesjonalnej pomocy.
