Kim właściwie jest psychoterapeuta? W świecie psychoterapii jedno pytanie powraca wyjątkowo często: kto tak naprawdę może nazywać się psychoterapeutą i czym różnią się osoby na poszczególnych etapach kształcenia?
Dla pacjentów te różnice bywają niejasne, a dla samych terapeutów – niezwykle ważne, bo wiążą się z poziomem odpowiedzialności, zakresem kompetencji i zakorzenieniem w standardach etycznych danego środowiska.
W Polsce funkcjonuje kilka uznanych towarzystw psychoterapeutycznych, które wyznaczają ścieżki szkolenia i certyfikacji. Każde z nich — Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej oraz Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne — tworzy własne, precyzyjne standardy. To właśnie one określają, kto jest terapeutą w trakcie szkolenia, kto znajduje się w procesie certyfikacji, a kto zdobył już pełny status psychoterapeuty certyfikowanego. Choć te trzy etapy różnią się zakresem kompetencji i wymaganiami, każdy z nich jest ważnym i odpowiedzialnym krokiem w zawodowej drodze terapeuty.
Czym różnią się poszczególne etapy kształcenia psychoterapeuty?
Choć droga do zostania psychoterapeutą wydaje się z zewnątrz jednolita, w rzeczywistości składa się z trzech wyraźnych, odmiennych etapów. Każdy z nich oznacza inny stopień przygotowania, inne możliwości pracy klinicznej i inne wymagania stawiane przez poszczególne towarzystwa psychoterapeutyczne.
1 . Psychoterapeuta w trakcie szkolenia
Psychoterapeuta w trakcie szkolenia to osoba, która rozpoczęła czteroletnie, całościowe szkolenie psychoterapeutyczne, ale dopiero zdobywa kompetencje niezbędne do samodzielnej pracy. To etap intensywnej nauki, w którym teoria spotyka się z praktyką kliniczną.
Wszystkie cztery wiodące polskie towarzystwa psychoterapeutyczne – Polskie Towarzystwo Psychologiczne (PTP), Polskie Towarzystwo Psychiatryczne (PTPsych), Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej (PTPPa) oraz Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne (PTPsychoan) – uznają, że osoba znajdująca się na etapie szkolenia dopiero buduje fundamenty kompetencji zawodowych. Mimo odmiennych tradycji teoretycznych, nurty te przyjmują wspólne, oparte na dowodach naukowych założenia dotyczące koniecznych elementów przygotowania:
- Udział w całościowym szkoleniu teoretyczno-praktycznym
Towarzystwa wymagają, aby osoba w trakcie szkolenia realizowała wieloletni program obejmujący teorię psychoterapii, psychopatologię, podstawy psychiatrii oraz techniki pracy klinicznej.
Szkolenie ma charakter całościowy i przygotowuje do stopniowego wchodzenia w praktykę terapeutyczną.
- Przestrzeganie standardów etycznych i zasad odpowiedzialności zawodowej
Kandydat musi stosować się do kodeksów etycznych towarzystw, respektować granice zawodowe, poufność i zasadę pracy w granicach własnych kompetencji. Na tym etapie szczególny nacisk kładzie się na rozwijanie odpowiedzialności za pacjenta i zdolności do refleksji nad własną postawą zawodową.
- Regularna superwizja każdej pracy klinicznej
Wszystkie towarzystwa wymagają, aby każda praca z pacjentem była systematycznie superwizowana. Superwizja pełni funkcję edukacyjną i kontrolną, pomaga zapobiegać błędom technicznym, rozwija umiejętności kliniczne i zapewnia bezpieczeństwo pacjenta.
W szkołach psychoanalitycznych (PTPPa i zwłaszcza PTPsychoan) ten etap bywa szczególnie surowy — praktyka kliniczna zaczyna się później, a wczesne lata szkolenia są głównie czasem własnej terapii i przygotowania teoretycznego.
2. Psychoterapeuta w procesie certyfikacji – etap samodzielności kontrolowanej
Psychoterapeuta w procesie certyfikacji to osoba, która ukończyła już pełne szkolenie, ale jeszcze nie posiada certyfikatu towarzystwa. Można powiedzieć, że stoi na „przedostatnim stopniu” ścieżki zawodowej.
To bardzo ważny etap — terapeuta pracuje już w dużej mierze samodzielnie, ale nadal nabywa doświadczeń, dokumentuje swoją pracę i pozostaje w superwizji. Różnice między towarzystwami dotyczą głównie wymagań:
PTP (Polskie Towarzystwo Psychologiczne)
Kandydat kończy 4-letnie szkolenie i zbiera wymaganą liczbę godzin superwizji. Przygotowuje pracę pisemną na podstawie materiału klinicznego.
PTPsych (Polskie Towarzystwo Psychiatryczne)
Proces certyfikacji obejmuje udokumentowaną terapię własną, prezentację przypadków i superwizje z rekomendowanymi superwizorami.
PTPPa (psychoanalityczna psychoterapia)
Wymagania są bardziej rozbudowane: kandydat musi przedstawić szczegółowe studia przypadków, pracować z pacjentami kilka razy w tygodniu i pozostawać w intensywnej superwizji.
PTPsychoan (Psychoanaliza)
Kandydat prowadzi kilka psychoanaliz cztery–pięć razy w tygodniu i jest w procesie superwizji u wielu superwizorów. Musi także pozostawać w długoletniej własnej analizie.
3. Psychoterapeuta certyfikowany – pełna, oficjalna kwalifikacja
Psychoterapeuta certyfikowany to specjalista, który:
ukończył 4-letnie (lub dłuższe) szkolenie,
- zrealizował wszystkie wymagania superwizyjne i stażowe,
- przeszedł własną terapię/analizę,
- przedstawił pracę kliniczną, zazwyczaj studium przypadku,
- zdał egzamin certyfikacyjny.
Certyfikat to formalny i merytoryczny znak jakości – potwierdza, że dana osoba spełnia najwyższe standardy swojego towarzystwa.
Droga do uzyskania pełnych kwalifikacji psychoterapeuty przebiega przez trzy wyraźne etapy, które różnią się zakresem odpowiedzialności, poziomem kompetencji i wymaganiami formalnymi.
