Zespół stresu pourazowego (PTSD, ang. Post-Traumatic Stress Disorder) jest zaburzeniem psychicznym rozwijającym się u części osób, które doświadczyły wydarzeń o charakterze traumatycznym. Do zdarzeń takich zalicza się m.in. doświadczenie przemocy, wypadków, katastrof naturalnych, działań wojennych czy poważnych zagrożeń życia. Badania nad PTSD intensywnie rozwijały się szczególnie po obserwacjach klinicznych prowadzonych wśród weteranów wojennych, co przyczyniło się do włączenia tego zaburzenia do systemów klasyfikacyjnych psychiatrii.

Współczesne podejście kliniczne podkreśla, że wczesna diagnoza oraz odpowiednia interwencja psychologiczna znacząco zmniejszają ryzyko utrwalenia się objawów oraz powikłań, takich jak współwystępujące zaburzenia depresyjne, zaburzenia osobowości czy zachowania samobójcze.

PTSD – co to znaczy? Definicja zespołu stresu pourazowego

Co to jest PTSD? PTSD to skrót od  angielskiej nazwy Post Traumatic Stress Disorder, co po polsku oznacza zespół stresu pourazowego lub zaburzenie stresowe pourazowe. Czy PTSD to choroba psychiczna? PTSD to zaburzenie psychiczne opisane w klasyfikacjach diagnostycznych, takich jak Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM‑5‑TR) oraz ICD‑11 opracowanej przez World Health Organization.

Zgodnie z tymi klasyfikacjami PTSD rozwija się w następstwie bezpośredniego lub pośredniego doświadczenia zdarzenia traumatycznego, które wywołuje intensywny lęk, poczucie zagrożenia życia lub bezradności. Zaburzenie to wiąże się z istotnym pogorszeniem funkcjonowania psychicznego, społecznego oraz zawodowego osoby dotkniętej problemem.

Skoro już wiesz, co to jest zespół stresu pourazowego, wiesz, co to za choroba. przyjrzyjmy się znaczeniu PTSD w życiu pacjentów. Prześwietlamy przyczyny, symptomy i możliwości leczenia, które można znaleźć w centrum pomocy psychologicznej.

PTSD – przyczyny. Skąd bierze się ten stres?

PTSD jest diagnozowane na podstawie wystąpienia traumatycznego przeżycia, które uniemożliwiło danej jednostce prowadzenie normalnego życia zawodowego i społecznego. Zgodnie z ICD-11:

• objawy PTSD utrzymują się przez co najmniej kilka tygodni po wydarzeniu traumatycznym,
• zwykle pojawiają się w ciągu pierwszych 3 miesięcy od zdarzenia, choć mogą również wystąpić z opóźnieniem.. Trauma stanowi zatem główne źródło stresu. Ze względu na powszechność występowania traumatycznych przeżyć już w okresie dzieciństwa istnieją osobne kryteria diagnozy PTSD u dzieci w wieku sześciu lub mniej lat.

Zespół stresu pourazowego – objawy

Jakie są objawy syndromu stresu pourazowego? Najczęściej pojawiające się symptomy PTSD to:

• objawy intruzji, czyli koszmary nocne, niepokojące wspomnienia, obsesyjne wracanie myślami do traumatycznego przeżycia, doświadczanie stresu lub reakcji fizjologicznych w odpowiedzi na bodźce wyzwalające wspomnienia;
• zaburzenia nastroju lub funkcji poznawczych, związane z traumą, takie jak częste odczuwanie przygnębienia, negatywne nastawienie do otoczenia, niezdolność odczuwania radości, poczucie wyobcowania lub amnezja dysocjacyjna;
• zmiany w pobudzeniu i reaktywności, w tym wybuchy gniewu, agresja, drażliwość, problemy z koncentracją, zaburzenia snu oraz nadmierna czujność.

Ponadto objawy PTSD u dorosłych obejmują również derealizację, czyli poczucie, że rzeczywisty świat tak naprawdę nie istnieje, a także depersonalizację, czyli uczucie oderwania się od własnego ciała.

Jak długo trwa zespół stresu pourazowego?

Jest to kwestia bardzo indywidualna. Objawy PTSD utrzymują się przez co najmniej miesiąc i w zasadzie mogą towarzyszyć choremu przez całe jego życie. Dlatego tak istotne jest możliwie najszybsze skonsultowanie się ze specjalistą.

PTSD – jak pomóc bliskim, a jak samemu sobie?

Jak pomóc samemu sobie lub bliskiej osobie, która prawdopodobnie cierpi na zespół stresu pourazowego? Jeśli problem dotyczy nas samych, powinniśmy udać się do lekarza, terapeuty lub psychologa. Natomiast gdy podejrzewamy występowanie PTSD u przyjaciela lub członka rodziny, warto zacząć od szczerej rozmowy oraz przedstawienia argumentów, dla których uważamy, że rozmówca powinien udać się na konsultację ze specjalistą. Nie musisz sam wiedzieć, jak radzić sobie z PTSD. Najlepszym sposobem na to, aby skutecznie poradzić sobie z zespołem stresu pourazowego, jest rozpoczęcie leczenia lub terapii okiem eksperta.

Zespół stresu pourazowego – leczenie. Najlepsza pomoc

Jak leczyć PTSD? Czy PTSD jest uleczalne? W kontekście tej choroby pojawia się wiele ważnych pytań. Leczenie zespołu stresu pourazowego może przebiegać przy użyciu środków farmakologicznych lub terapii. Jak leczyć zespół stresu pourazowego bez stosowania leków? Eksperci rekomendują, aby relacja pomiędzy pacjentem i terapeutą była oparta przede wszystkim na współpracy. Ważna jest również psychoedukacja, dzięki której pacjent lepiej akceptuje swoją chorobę. Istnieje również specjalna terapia skoncentrowana na traumie, nazywana również terapią PTSD. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi w dziedzinie psychologii, stosowanie psychoterapii w celu leczenia PTSD jest bardziej czasochłonne niż w przypadku korzystania z metod farmakologicznych, nie naraża się jednak pacjenta na niepożądane działania leków.

Wiele osób, które wiedzą, co to jest PTSD, zastanawia się, czy terapia może być w ogóle skuteczna w leczeniu zespołu stresu pourazowego. Badania kliniczne jednoznacznie wskazują, że interwencje psychoterapeutyczne, zwłaszcza oparte na modelu poznawczo-behawioralnym oraz metodzie EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), należą do najskuteczniejszych form leczenia tego zaburzenia. Psychoterapia indywidualna koncentruje się na stopniowym przetwarzaniu traumatycznych wspomnień, redukcji objawów lękowych i poprawie zdolności regulacji emocji. W zależności od nasilenia objawów i indywidualnych potrzeb pacjenta proces terapeutyczny może być wspierany farmakoterapią.

Co ważne, z PTSD można sobie też radzić w ramach terapii grupowych. Podobne doświadczenia większej liczby osób mogą pomóc odnaleźć się w rzeczywistości po traumie.

PTSD u dzieci – objawy i leczenie. Czy różni się od PTSD u osób dorosłych?

Objawy zespołu stresu pourazowego u dzieci są podobne do tych, jakie występują wśród dorosłych. Jedyną różnicą jest to, że dorośli pacjenci potrafią lepiej opisać swoje odczucia, dzięki czemu diagnoza może zostać postawiona odpowiednio wcześniej. W przypadku dzieci to rodzice powinni zwracać uwagę na niepokojące symptomy mogące sugerować występowanie zespołu stresu pourazowego, takie jak nadmierna agresja, drażliwość oraz problemy z koncentracją, poprzedzone traumatycznych przeżyciem. Leczenie zespołu stresu pourazowego u dzieci wymaga cierpliwości, zrozumienia i współpracy rodziny z terapeutą, ponieważ to właśnie wsparcie bliskich ma kluczowe znaczenie w procesie zdrowienia.

Nieleczony zespół stresu pourazowego – czym to grozi?

Nieleczony zespół stresu pourazowego może przyczynić się do wystąpienia innych zaburzeń. Do najczęściej występujących należą bóle somatyczne, chroniczny stres, natrętne myśli, nałogi, a w skrajnych przypadkach – próby samobójcze.

Nie czekaj aż PTSD zabierze Ci najpiękniejsze chwile życia. Umów się na konsultację ze specjalistą i przepracuj traumę, z którą się borykasz.